Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for mei, 2012

scène ‘The Rake’s Progress’

Toen ik achttien was ging de opera The Rake’s Progress van Igor Strawinsky (1882-1971) in première in Venetië. Ik was toen beslist geen liefhebber van de muziek van deze componist. Dat werd me duidelijk toen ik het werk Le Sacre du printemps voor het eerst hoorde. Ik vond deze muziek zo ontoegankelijk dat het nog zestig jaar zou duren voor dat ik een live-uitvoering van zijn opera zag. Dat was op 24 mei 2012 in het eerste klas operahuis van Frankfurt. Via cd’s en een dvd had ik een paar jaar daarvoor wel met het werk kennis gemaakt en ik was er zeker enthousiast door geworden. Dat bleef ik ook na de uitvoering in Frankfurt. Aandachtig luisterend viel het me op dat de componist geïnspireerd moet zijn geweest door werk van Händel, Donizetti, Rossini, Verdi, Gluck en Mozart. Dat zijn toch componisten van verschillende signatuur. Als onderdeel van het 14e Internationale Festival van Contemporaine Muziek in Venetië ging zijn enige Engelstalige opera op 11 september 1951 in première in het Theater La Fenice. Strawinsky dirigeerde zelf en de beroemde Duitse sopraan Elisabeth Schwarzkopf zong de rol van Anne Truelove. Met The Rake’s Progress sloot Strawinsky min of meer zijn neo-classicistische periode af.

Het orkestspel van The Rakes Progress klonk zeer transparant waarbij mij vooral het goede spel van de blazers opviel. Deze nummeropera kent een dramatisch verloop maar heeft ook lichte toetsen. Sommige instrumentale inzetten hadden zelfs een vrolijk en staccato-achtig karakter zodat je soms dacht aan elementen van een opera buffa. Het stuk bestaat uit tien scènes. Daarin zijn opgenomen zeven aria’s, enkele ariosa’s, zeven koren, twintig recitatiefpassages en vier zelfstandige orkeststukken. Voor uitvoerenden is de opera naar het schijnt een lastige opgave vanwege de ingewikkelde ritmiek.

Het idee voor het onderwerp voor zijn opera had Strawinsky in 1947 al tijdens een bezoek aan het Chicago Art Institute opgedaan. Hij zag daar de gravurenreeks The Rake’s Progress  van de 18e-eeuwse schilder en graveur William Hogharth. Hij deed een beroep op W.H.Auden en diens vriend Chester Kallman om een libretto te schrijven. Dat libretto gaat over goed en kwaad, de tegenstelling van het leven op het platte land en de grote stad (Londen), de ongerepte wereld zonder besef van tijd en verandering en de wereld van vooruitgang. Het hoofdpersonage, Tom Rakewell verlaat zijn verloofde Anne Truelove en vertrekt van het platteland naar Londen om vanwege een te beheren erfenis in Londen zaken te doen. Hij wordt hiertoe aangezet door een zekere Nick Shadow die de duivel in eigen persoon blijkt te zijn. Mede door zijn toedoen raakt Rakewell aan lager wal. Een scène in een bordeel en een uitverkoop van zijn bezittingen maken dit overduidelijk. Zijn verloofde is hij inmiddels vergeten en hij is getrouwd met een lichamelijk gehandicapte staatactrice. Anne Truelove doet wel pogingen om haar ex- vriend te redden maar uiteindelijk loopt het verkeerd af met Tom en belandt hij in een krankzinnigengesticht waar hij definitief het loodje legt.

De rol van Tom Rakewell is interessant. Hij is een avonturier die er op vertrouwt dat het lot hem steeds goed gezind zal zijn. Een door zijn potentiële schoonvader aangeboden vaste baan bij een bank wijst hij resoluut af en hij vertrekt zonder enige schroom naar Londen. De Amerikaanse tenor Paul Appleby wist wel raad met die rol. Met zijn slanke en heldere tenorstem zet hij het karakter van dit labiele personage goed neer. De rol van Anne Truelove werd ingevuld door de op de Julliard School in New York opgeleide sopraan Brenda Rae. Zij speelde de naïeve verloofde van Tom Rakewell. Ze is verliefd en niet opgewassen tegen de avontuurlijke Rakewell. Met haar mooie zuivere sopraanstem tracht ze haar verloofde in Londen weer terug te brengen op het goede pad. Ze speelde haar rol geloofwaardig maar bereikte haar doel niet. De basbariton Simon Bailey speelt de rol van de duivel genaamd Nick Shadow. In deze opera wil hij de ziel van Rakewell hebben in ruil voor de aan hem ‘verleende aardse diensten.’ Hij deed dat uitstekend. Dat Bailey vertrouwd is met een dergelijke rol is niet zo gek want hij speelde in La damnation de Faust van Berlioz ook al eens de rol van Méphisto. Een bijzondere vermelding verdient het koor dat in maar liefst drie verschillende outfits op het podium stond en zich, evenals het orkest van de Frankfurter opera, meer dan kranig weerde onder leiding van de dirigent Constantinos Carydis. Een volgende gelegenheid zal ik niet onbenut laten om The Rakes Progress nog eens te zien.

Advertenties

Read Full Post »

In 1848 sterft Gaetano Donizetti in zijn geboorteplaats Bergamo. Hij is een gevierd operacomponist en met Rossini en Bellini een belangrijke vertolker van het Italiaanse belcantorepertoire. Zijn aandacht gaat verder dan de bewondering voor de menselijke stem, want tijdens de uitvoering door de Vlaamse opera van zijn onvoltooide opera Le Duc d’Albe blijkt dat zijn expressiviteit in de muzikale begeleiding de toets der kritiek goed weerstaat. Hij toont bovendien grote affiniteit met de Franse school die verwijst naar een breedvoerige declamatiestijl. De grootse koorpartijen en soms complexe ensembles en het libretto van Zanardini, dat gaat over de tirannie van de hertog van Alva en het lijden van de Vlamingen onder de Spaanse bezetting anno 1568, verwijzen naar het genre ‘Grande Opéra.’ Donizetti’s werk is oorspronkelijk ontleend aan het schrijversduo Scribe en Duveyrier. De partituur bleek slechts voor iets meer dan de helft voltooid. De Vlaamse Opera gaf daarom de opdracht aan Giorgio Battistelli (1953) om Donizetti’s eerste werk, bedoeld voor de Opéra van Parijs, te voltooien. De laatste 35 minuten van Le Duc d’Albe komen uitsluitend voor rekening van Battistelli. Hij slaagde erin om in de finale het drama van het Vlaamse volk met het drama van het liefdespaar Hélene d’Egmont en Henri de Bruges samen te brengen. De muzikale verschillen tussen Donizetti en Battistelli bleven uiteraard niet onopgemerkt. Storend waren ze nooit. Je hoort een ander klankbeeld dat schitterend blijkt aan te sluiten bij het werk van Donizetti. Dirigent Paolo Garignani en het orkest hadden er geen moeite mee.

Dat de opera in goede aarde viel bij het publiek was ook te danken aan de structuur van het libretto. Er was een sterk verhaal met een spannend verloop. We maken kennis met de terreur die de hertog van Alva uitoefent op het Vlaamse volk. Twee verzetstrijders Henri en Hélène zijn verliefd op elkaar maar raken in een uiterst scherp conflict met elkaar. Vanaf het moment dat blijkt dat Henri de zoon is van de hertog gaat het mis tussen hen. Henri kiest voor zijn vader terwijl Hélène wraak wil voor de moord op haar vader door het regiem. De relatie tussen de twee geliefden is onhoudbaar. In de finale doorsteekt Hélène tijdens een persoonlijke aanslag op de hertog abusievelijk haar ex-minnaar. Een drama voor de drie belangrijkste personages want uiteindelijk verliest de hertog ook zijn zoon. Henri de Bruges, vertolkt door de hoog dramatische tenor Ismael Jordi, vormde met de dramatische sopraan Rachael Jordi een uitstekend zingend liefdespaar. Beiden oogstten meermalen applaus na hun geslaagde samenzang. De bariton George Petean kon slechts, vanwege stemproblemen, de rol van Le Duc d’Albe acteren. Nabil Suliman, als zijn stand-in maakte in de coulissen, vooral na de pauze, grote indruk door de wijze waarop hij met zijn krachtig stemgeluid de rol van de verschrikkelijke onderdrukker muzikaal uitbeeldde.

Regisseur Carlos Wagner zorgde voor boeiende toneelbeelden met ijzingwekkende momenten zoals tijdens de executiescène van de opstandige Vlamingen, die waren gekleed in bruine en grijze tinten. Het elitekorps van de Spaanse machthebbers droeg zwarte pakken met decoraties. Het paste bij hun agressieve en imponerend gedrag ten opzichte van de Vlaamse rebellen.

Het publiek beloonde na afloop het operagezelschap met een groot ritmisch applaus. Er was weer volop genoten. Ook door mij!

De Belgische radiozender Klara zendt op 2 juni om 20.00 uur deze opera uit.

Read Full Post »