Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for december, 2012

Jubelende Scala omarmt Wagners Lohengrin

kaufman Een half uur na middernacht daalde een bloemenzee neer op de protagonisten die de romantische opera Lohengrin in een adembenemende voorstelling op de planken zetten. Er was geen sprake van een door de media aangekondigde operarel die veroorzaakt zou worden door Verdi-aanhangers. Zij zouden ontstemd zijn omdat de directie van de Scala van Milaan voor de seizoenopening niet had gekozen voor een opera van de Italiaan. De dirigent Daniel Barenboim maakte in de eerste pauze korte metten met de stemmingmakende media. Wie de live registratie op de televisiezender Arte zag zal vermoedelijk beamen dat de uitvoering van hoge kwaliteit was. De op 3 augustus 1778 feestelijke geopende Scala van Milaan straalt met haar 2200 stoelen, zes rangen en 146 loges een nostalgische sfeer uit. Dat deden ook de decors en de belichting gisterenavond. De televisiebeelden waren soms wat aan de donkere kant. Ook de zang van de op zich prachtige koren kwam helaas niet transparant genoeg door de ether. Een vervelend smetje voor de televisiekijkers was een technische storing tijdens de tweede acte die een minuut of tien duurde. Daarmee zijn alle negatieve punten wel genoemd. De regie was in handen van Claus Guth. Hij bracht een moderne toegankelijke voorstelling met solisten van naam. De Duitse tenor Jonas Kaufmann kan met zijn kloeke stem moeiteloos het Wagner repertoire aan. Ook nu sleepte hij de toeschouwers mee in een lyrische flow tijdens zijn uitvoerige graalvertelling ‘In fernem Land, unnahbar eure Schritten’ waaruit blijkt dat hij de zoon van Parsifal is, de hoeder van de heilige graal. Ook zijn acteerprestatie is van hoog niveau. Interessant was dat zijn tegenspeelster Annette Dachs was. Zij verving de hoog genoteerde Anja Harteros waarvan in voorbeschouwingen werd vermeld dat zij een timbre heeft dat warmer en voller is dan dat van Dasch. Laatstgenoemde zingt in Bayreuth de rol van Elsa en moest nu invallen met een opdracht van de regisseur die wel afweek van wat ze op ‘de groene heuvel’ gewend is. Zij speelde een door een psychologisch trauma getroffene. Onterecht beschuldigd van kindermoord en onderdrukt door haar voogd Friedrich Telramund, waren haar mimiek en gebaren van iemand die geestelijke hulp nodig had. Ook Lohengrin ging het niet voor de wind. Hij moest een vrouw redden die hij niet kende maar waarvan hij wel heel snel hield. Hij was duidelijk op zoek naar zijn eigen identiteit. Beide hoofdrolspelers uitten hun gemoedstoestand door het maken van spastische bewegingen. Elsa gedroeg zich als iemand met een Bordeliner stoornis. De figuur Lohengrin toont dat hij veel meer een bovennatuurlijke graalridder is dan een verliefde man. Hij is een ridder waar Elsa niet veel van af weet maar zij droomt wel van hem dat hij haar redder zal zijn. Dat gebeurt ook tijdens een Godsgericht maar hij houdt distantie van zijn geliefde die zijn naam niet mag weten. Hij getuigt pas een mens van vlees en bloed te zijn wanneer hij haar gepassioneerd omarmt. Elsa kan het niet laten naar zijn naam te vragen wat tot het einde van de relatie leidt. Wanneer Lohengrin na de onthulling van zijn afkomst Elsa heeft verlaten heeft hij als mens een nederlaag geleden maar als graalridder gehoorzaamd aan zijn opdracht een redder te zijn. In deze uitvoering was de rol van Ortrud weggelegd voor de Duitse Evelyn Herlitzius. Wat een stem, wat een volume, wat een expressie!! Zij vertegenwoordigde met haar echtgenoot Telramund, vertolkt door de uitstekende bariton Tomas Tomasson, het kwaad door het geluk van het paar Lohengrin-Elsa te verstoren. Ortrud leeft duidelijk niet voor de liefde. Ze droomt van het verleden en houdt van verdwenen rassen en macht. Ze is trots op haar afkomst en haar genoegdoening vindt zij in het vernietigen van anderen. Herlitzius beeldt het voortreffelijk uit. De première van Lohengrin was in augustus 1850 in Weimar onder leiding van Frans Liszt die vrij nauwkeurig door Wagner was geïnstrueerd. Terwijl het doek in het theater van Weimar opging zat Richard met zijn echtgenote in de herberg ‘Zum Schwan’ in Luzern. Hij kon niet bij de première aanwezig zijn omdat hij werd gezocht door de Duitse politie. Pas in 1861 zag hij zijn werk en hoorde zijn eigen schitterende melodieën. Die bevatten koren in het eerste bedrijf die steeds aan de ‘oude Wagner’ doen denken. Pas in de 2e acte wanneer het paar Ortud en Telramund vijandig tegenover elkaar staan breekt de nieuwe Wagner door. Het is een scène waarmee het grote publiek soms moeite heeft omdat de schoonheid van de zang niet langer alleen nog voorop staat maar ook de uitdrukkingskracht van het drama. Het slot van de opera is superdramatisch. Elsa valt levenloos neer wanneer haar verloren gewaande broer Godfried verschijnt. Wie niet van Lohengrin houdt raad ik aan toch eens te luisteren naar de prachtige ouverture waarin de klank zorgt voor glans en schittering en verwijst naar de opera Parsifal. Ik zag weer een indrukwekkende voorstelling!

Advertenties

Read Full Post »

 

Das Rheingold

 

Toen ik in oktober 2011 ‘Das Rheingold’ van de Metropolitan had gezien schreef ik in mijn commentaar: ‘Samenvattend kan ik niet anders dan constateren dat de uitvoering van ‘Das Rheingold’ teleurstellend was. Na het weer bekijken van de dvd opname van de Amsterdamse Ring uit 1999 verlang ik al weer naar de reprise in 2013.’

Op 29 november 2012 was het al zover. Het viel me tegen dat ik ook na het zien van ‘Das Rheingold’ van de Nederlandse Opera slechts gematigd enthousiast was. Een nadere analyse is op zijn plaats. Zeker, ook nu was ik getuige van een overweldigend decor en een even prachtig toneelbeeld en belichting als in 1999. Ik kon echter na afloop niet ontkomen aan de indruk dat mijn vocale geheugen mij vertelde dat ik in 1999 een meer vitale, spannende en frissere uitvoering kreeg voorgeschoteld dan tijdens deze reprise nu zoveel jaren later. Dat gevoel bleef in stand toen ik twee dagen later de dvd opname uit 1999 nog eens nauwkeurig beluisterde.

Ik kan de muziek van De Ring inmiddels wel dromen omdat ik sinds 1997 uitvoeringen zag in Stuttgart, Keulen, Berlijn en Edinburg en Weimar, maar steeds zijn mij speciaal bijgebleven de muzikale accenten die dirigent Hartmut Haenchen aanbracht in zijn interpretatie van de Ring in Amsterdam. Ik herontdekte ze echter niet. Wellicht kwam de jongste uitvoering daarom bij mij minder expressief, minder dramatisch en dynamisch over dan voorheen. Misschien stak het Residentieorkest in 1999 in een betere vorm dan het Nederlands Philharmonisch orkest dit keer. Speelde bij deze laatste voorstelling van de reeks vermoeidheid een rol? Mijn voorkeur ging ook uit naar een aantal protagonisten uit 1999 ten opzichte van die van 2012. Zo had de Duitse bariton Mayer een te dunne stem om een autoritaire Wotan neer te zetten. Zijn matige acteerprestatie versterkte dat. Hij kon mij de destijds ondergewaardeerde John Bröcheler niet doen vergeten. En al zong Wolfgang Ablinger-Sperrhacke prima de rol van Mime, hij was onvergelijkbaar met het Mimegenie: Graham Clark. Het verschil dat de ene uitvoering juist net wat aantrekkelijker maakt dan de andere werd ook zichtbaar en hoorbaar bij de rol van Loge gezongen door Stefan Margita. Deze tenor zong prachtig maar mijn voorkeur gaat uit naar Chris Merritt die zowel muzikaal als acterend in 1999 deze rol tot een onvergetelijke maakte. Ik besef goed dat mijn oordeel subjectief is en dat het menselijke geheugen eigenlijk tekort schiet om nog goed vast te kunnen stellen of onopzettelijke vervalsing van het oordeel door de factor tijd in het geding is. Maar de reprise bevatte ook enkele uistekende vertolkingen. Bijvoorbeeld die van de Belgische Werner van Mechelen als Alberich en de Duitse mezzosopraan Doris Stoffel als Fricka.

U begrijpt dat ik uitzie naar Die Walküre in het Muziektheater zal worden uitgevoerd in April/mei 2013. De vraag is of ik dan wel voldoende afstand kan nemen van een uitvoering die ik jaren geleden een paar maal zag.

Voor wie het nog niet wist: Das Rheingold maakt deel uit van Wagners meesterwerk Der Ring des Nibelungen. Das Rheingold is een eerste inleiding op de trilogie die Die Walküre, Siegfried en Götterdämmerung omvat. De kern in Das Rheingold is dat de oppergod Wotan zijn schoonzus Freia als onderpand heeft gegeven aan de reuzen Fasolt en Faffner als betaling voor de bouw van zijn burcht Walhalla. Freia kan alleen naar huis terugkeren in ruil voor al het goud van de verderfelijke Nibelung Alberich. Goud dat hij heeft verkregen door diefstal. Het afzweren van de liefde stelt hem in staat een ring te laten smeden die hem almacht oplevert. De legende van deze ring, ook de basis voor J.R.R. Tolkien’s The Lord of the Rings, is de rode draad in Wagners volledige Der Ring des Nibelungen. Gaat dat zien.

Read Full Post »

« Newer Posts